Bach op de kansel

Een muzikale verkenning van de theologie in Bachs kerkmuziek

  • Cursusnummer: 27V13
  • Vakgebied: Muziek(geschiedenis)
  • Locatie: Tilburg
  • Seizoen: Voorjaar 2027
  • Dag: Woensdag
  • Tijd: 10.45 - 12.30 uur
  • Cursusdata: 17 februari, 24 februari, 03 maart, 10 maart, 17 maart
  • Prijs: € 187.00
  • Aantal colleges: 5
  • Werkvorm: Hoorcollege met mogelijkheid tot vragen na afloop
  • Cursusmateriaal:

    De docent stelt vooraf digitaal een syllabus beschikbaar.

    Aanbevolen literatuur:
    A. Dürr: Die Kantaten von Johann Sebastian Bach; Bärenreiter, 1971 ISBN 3-423-0-4080-7
    Chr. Wolff (red) De wereld van de Bach Cantates; Uniepers, 2003 ISBN 90 6825 301 8
    K. Küster (red) Bach Handbuch ; Bärenreiter , 1999 ISB 3-7618-2000-3
    Partituren van de Neue Bach Ausgabe (NBA), grotendeels te vinden op de website ismlp.org

  • Opmerkingen:

    Reservedatum inhaalcollege woensdag 24 maart

Bach op de kansel

Een muzikale verkenning van de theologie in Bachs kerkmuziek

Vaak wordt Johann Sebastian Bach gezien als een waarlijk begaafd kunstenaar die louter met een diep doorleefd religieus gevoel zijn kerkmuziek schreef. Sommigen geven hem zelfs de eretitel van ‘vijfde evangelist’ mee. Maar wellicht plaatst dat Bach wel op een hoog, bijna goddelijk voetstuk.

Kijkt men naar Bach in het licht van zijn historische context dan komt een geheel andere persoon tevoorschijn. De componist was, zoals zoveel collega’s uit zijn omgeving, een degelijk en ambachtelijk kerkmusicus, volledig vertrouwd met het Luthers theologische gedachtengoed, dat hij, als verantwoordelijke voor de liturgie in de Thomaskerk te Leipzig, met grote toewijding toepaste. Het bepaalde in grote mate hoe hij zijn teksten uitkoos – hij schreef ze overigens nooit zelf - en hoe hij zijn muziek naar vaste structuren gestalte gaf. Het resultaat was niet zomaar een artistieke ontboezeming van een gelovig mens, maar een goed onderbouwde compositie, die de luisteraar moest betrekken bij de theologische verkondiging in de liturgie.

Deze cursus gaat over de kerkmuziek van Bach, maar dan gezien door de theologische bril van zijn tijd. Startpunt is de religieuze opvatting van de Lutherse kerk in Duitsland in de eerste helft van de achttiende eeuw en de historische achtergrond daarvan. Van daaruit kijken we hoe de teksten van Bachs werken een spiegel zijn van die opvattingen. Maar boven alles luisteren we hoe Bach deze tekst vormgeeft in zijn muziek, gebruik makend van de muzikale conventies en uitdrukkingsmiddelen van zijn tijd. Slechts een enkele keer laat hij zich verleiden tot een persoonlijke theologische visie vaak alleen herkenbaar door een afwijkende compositietechniek. Maar dat zijn dan ook de krenten uit Bach’s muzikale pap.

De volgende onderwerpen komen tijdens de cursus aan bod:
- Lutherse geloofsleer in de achttiende eeuw in Duitsland
- De vormen van Lutherse kerkmuziek ten tijde van Bach zoals cantate, motet, oratorium en   
  koraalvoorspel en hun oorsprong
- Muzikale conventies en uitdrukkingsmiddelen ten tijde van Bach
- Met gebruikmaking van bovenstaande onderwerpen een verkenning van de kerkmuziek van    
  Bach

Drs. Kees Wisse
Kees Wisse (1961) studeerde van 1980 tot 1987 musicologie aan de Rijksuniversiteit van Utrecht. Hij was lange tijd als staffunctionaris werkzaam bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest en als artistiek adviseur bij Holland Symfonia. In de loop der jaren heeft hij een intensieve praktijk opgebouwd met lezingen, concertinleidingen, concertpresentaties en programmatoelichtingen. Zo werkt hij voor het Nederlands Philharmonisch Orkest, Phion, het Residentieorkest en het Amsterdams Concertgebouw. Van 2008 tot 2021 was hij docent muziekwetenschap aan de Hovo Rotterdam.