Van Oriëntalisme tot CoBrA

Over stromingen, stijlen en levensverhalen

In de cursus wordt een aantal belangrijke stromingen en stijlen in de kunst van eind 19de, begin 20ste eeuw behandeld. Afwisselend krijgt u een algemeen verhaal over een kunststroming en een verhaal over een kunststijl aan de hand van een kunstenaarsportret. Alle verhalen worden in de context van de tijd geplaatst, waardoor de stijl of stroming echt tot leven komt. De bijpassende muziek die elk college klinkt helpt daarbij. 

College 1. Oriëntalisme
De Oriënt vormde voor kunstenaars eeuwenlang een fascinerende inspiratiebron. Vanwege handel met het Ottomaanse rijk en verhalen uit de bijbel gaven kunstenaars gedurende vele eeuwen mensen uit de Oriënt weer. Door Napoleon’s pogingen om Egypte te veroveren kreeg het Oriëntalisme in de 19de eeuw een extra impuls. De uitvinding van de trein en auto vergemakkelijkten het bezoek aan de oosterse wereld, waardoor veel kunstenaars zelf kennis konden nemen van deze exotische wereld. 

College 2. Impressionisme, aan de hand van een kunstenaarsportret van Claude Monet. 
Het het leven en werk van de beroemdste impressionist is fascinerend. Hij is tegendraads, gaat zijn eigen gang, ook al verdient hij er amper wat mee. Dankzij een kunsthandelaar die flink risico neemt, wordt Monet gaandeweg zeer beroemd en rijk. Tegen het einde van zijn leven is er amper nog waardering voor zijn kunst, maar hij blijft zichzelf trouw.

College 3. Luminisme. 
Een jonge Franse kunstenaar vindt het impressionisme te gemakkelijk en zoekt zijn eigen weg. Hij bestudeert wetenschappelijke publicaties over de werking van het licht en van kleur en ontwikkelt het luminisme, ook wel pointilisme of post-impressionisme genoemd. Wanneer zijn werk voor het eerst tentoongesteld wordt, leidt dat in het publiek tot relletjes en scheldpartijen. Hij krijgt van - nu zeer beroemde - collega kunstenaars echter massaal navolging. Een nieuwe stijl is geboren. 

College 4. Symbolisme, aan de hand van een kunstenaarsportret van Odilon Redon. 
Odilon Redon nodigt ons met zijn symbolistische werk uit te kijken achter de werkelijkheid van alledag. Naar aanleiding van boeken die verschenen maakte hij tekeningen, litho’s, pastels en schilderijen. Al dat werk moest zijn als de muziek: “Mijn tekeningen moeten niet definiëren, maar inspireren. Zij duiden niets aan. Net als de muziek brengen ze ons in de schemerwereld van het onbepaalde.”

College 5. Surrealisme.
We betreden de wondere wereld van het onbewuste, het irrationele, de associaties en de dromen. Dat leidde bij de surrealisten tot fascinerende beeldende kunst. Gewone voorwerpen werden geplaatst in een ongewone context. Hun tentoonstellingen waren spektakels, waarvan Salvador Dalí er een bijna niet overleefde. Speciale aandacht is er voor de vrouwelijke kunstenaars. Dat aspect wordt vaak onderbelicht, onterecht, want de surrealisten kenden een aantal zeer goede en succesvolle vrouwelijke kunstenaars. 

College 6. Art Déco, aan de hand van een kunstenaarsportret van Paul Poiret.
De couturier Paul Poiret gaf in het interbellum in de westerse wereld de toon aan wat betreft vormgeving. Niet voor niets wordt hij de vader van de Art Déco genoemd. Hij was de eerste die een complete levensstijl verkocht, van mode tot en met meubilair. Hij gaf spectaculaire feesten en was bevriend met kunstenaars als Henri Matisse en Kees van Dongen. Andere kunstenaars werkten voor hem.

College 7. Bauhaus.
In 1919 stichtte architect Walter Gropius het Bauhaus, een unieke opleiding voor vormgeving waarbij kunst en ambacht hand in hand gingen. Met net zoveel vakwerk als in de middeleeuwen leerden de studenten van beroemde kunstenaars ontwerpen maken voor allerlei gebruiksvoorwerpen en architectuur. De nazi’s sloten de school in 1933, maar de Bauhausproducten veroverden de wereld en het gebouw dat Gropius voor de school in Dessau ontwierp bleef al even beroemd. 

College 8. CoBrA, aan de hand van een kunstenaarsportret van Constant Nieuwenhuis.
Constant Nieuwenhuis was een multitalent. Hij schilderde niet alleen, hij ontwierp en bouwde ook maquettes voor een mooiere wereld, die hij New Babylon noemde en waarover hij lezingen gaf en publiceerde. Constant was wars van ‘l’art pour l’art’, de kunst om de kunst zelf. Hij wilde met zijn kunst vooral een betekenisvolle bijdrage leveren aan de samenleving. Daarnaast heeft hij ontroerend mooie schilderijen nagelaten.