Fascisme en NSB
De wortels van het fascisme en de radicaliteit van de NSB
- Cursusnummer: 27T10
- Vakgebied: Geschiedenis
- Locatie: Tilburg
- Seizoen: Themadagen 2027
- Dag: Donderdag
- Tijd: 10.00 - 15.45 uur
- Cursusdata: 20 mei
- Prijs: € 97.50
- Aantal colleges: 1 dag inclusief koffie/thee, lunch en afsluitend drankje
- Werkvorm: Hoorcollege met mogelijkheid tot vragen na afloop
- Cursusmateriaal:
De docent stelt digitaal lesmateriaal beschikbaar.
Fascisme en NSB
De wortels van het fascisme en de radicaliteit van de NSB
Het fascisme was geen onverklaarbaar bedrijfsongeval in de Europese geschiedenis en cultuur, maar was daarin diepgeworteld. Als politieke beweging bouwde het voort op oudere denkbeelden en opvattingen. Ideeën van vooraanstaande denkers, onder wie Friedrich Nietzsche, werden vaak in vereenvoudigde en geradicaliseerde vorm overgenomen.
Daarnaast speelden sociaal-darwinistische opvattingen over het bestaan als permanente strijd en pseudowetenschappelijke rassentheorieën een belangrijke rol. Deze ideeën waren wijdverbreid in het fin de siècle en dienden als rechtvaardiging voor oorlog, racisme en imperialisme. Ook fascisten putten uit deze bronnen.
Tijdens de studiedag bespreekt fascismedeskundige Robin te Slaa eerst de oorsprong en ideologie van het fascisme, gevolgd door de geschiedenis van de NSB. Op basis van eigen onderzoek laat hij zien dat de geestelijke grondslagen voor de collaboratie van Musserts beweging al vóór de bezetting werden gelegd. Het ideaal van een etnisch gezuiverd Groot-Nederland leefde breed binnen de NSB. Talrijke leden droegen vanuit ideologische overtuiging bij aan het Duitse bezettingsbestuur, Hitlers oorlogsvoering en de Jodenvervolging.
De idealen van het fascisme – een nieuwe, superieure mensensoort en een raszuivere volksgemeenschap – blijken onlosmakelijk verbonden met meedogenloze terreur.
| Dagprogramma | |
| 09.45 – 10.00 | Ontvangst met koffie/thee |
| 10.00 – 11.00 | Blok 1 Ideologie, doelstellingen en naoorlogse percepties van het fascisme. |
| 11.00 – 11.15 | Koffie/thee-pauze |
| 11.15 – 12.00 | Blok 2: Intellectuele wegbereiders van het fascisme, onder wie Gustave Le Bon, Friedrich Nietzsche Georges Sorel. |
| 12.00 – 13.00 | Lunch |
| 13.00 – 13.45 | Blok 3: Andere belangrijke invloeden op het fascisme (sociaaldarwinisme, rassenleer en eugenetica) en de Eerste Wereldoorlog als katalysator. |
| 13.45 – 14.00 | Korte pauze |
| 14.00 – 14.45 | Blok 4: Het radicalisme van de NSB in de jaren dertig. |
| 14.45 – 15.00 | Koffie/thee-pauze |
| 15.00 – 15.45 | Het optreden van de NSB tijdens de bezetting; inzet voor Duitse oorlogsvoering, Jodenvervolging, etc. |
| 15.45 uur | Afsluitend drankje |
Drs. Robin Te Slaa
Robin te Slaa (1969) studeerde aan de Vrije Universiteit Amsterdam en was tot 2012 aan het Nationaal Archief verbonden. Sindsdien werkt hij als zelfstandig historicus en auteur.
Samen met Edwin Klijn werkt Te Slaa aan een vierdelig geschiedwerk over de geschiedenis van de NSB, waarvan inmiddels twee delen zijn verschenen. Een nieuwe editie van zijn boek Fascisme. Oorsprong en ideologie verscheen in januari 2026.