In de schaduw van de Brabantse Gouden Eeuw

Wederzijdse beïnvloeding tussen Zuidelijke Nederlanden en Spanje, 1450-1650

In Nederland en België roept het begrip ‘de Spaanse Tijd’ beelden op van een ellendige periode onder de onverdraagzame en onverbiddelijke koning Filips II, de bloeddorstige hertog van Alva en de Spaanse Inquisitie. Dit tijdvak betekende ook de scheiding der Nederlanden. 

De buitensporige aandacht voor de Opstand heeft duidelijk een zware hypotheek gelegd op het onderzoek naar andere momenten en aspecten van de Spaanse periode. Een overzicht van de gezamenlijke relaties tussen de Lage Landen en het Iberisch Schiereiland sinds de middeleeuwen leert echter dat de intense contacten tussen beide gebieden meer hebben geboden dan bloed en tranen. (Vrij naar Werner Thomas & Eddy Stols (1995); in ‘Vlaanderen en Castilië: twee eeuwen gekruiste levenswegen’)

Op dat ‘meer’ richten zich deze cursus, in casu op de (totstandkoming van de) nog steeds waarneembare materiële en immateriële erfenis van de relatie die in de aangegeven periode groeide tussen de Zuidelijke Nederlanden en Spanje.

Daarbij gaat de aandacht naar met name het voormalige hertogdom Brabant. Dit neemt met Brussel als Bourgondisch bestuurscentrum en met Antwerpen als commerciële en artistieke wereldmetropool, de leidende rol over van het graafschap Vlaanderen. 

Tussen 1492 en 1585 was het aan het hertogdom Brabant om een Gouden Eeuw te beleven. 
De vier samenstellende delen (de meierijen) kenden elk een hoofdstad: Brussel, Leuven, Antwerpen en ‘s-Hertogenbosch. Tijdens de cursusbijeenkomsten komen puntsgewijs onderwerpen aan bod die de relatie schetsen die groeit tussen het hertogdom en het Iberisch Schiereiland. Na elk onderwerp uit het  ‘grote verhaal’ komt steeds de ‘kleine realiteit’ in ‘s-Hertogenbosch onder het vergrootglas te liggen. Als een soort ‘pars pro toto’.

‘In de schaduw’ verwijst met name naar het wel en wee van de vierde hoofdstad die - ver van het ‘machtscentrum’ - aan de noordgrens van het hertogdom ligt. Wat betekent het contact tussen noord en zuid voor deze vesting-aan-de-rand?

Opsomming onderwerpen per college:

College 1: 1a Kijkwijzer - 1b Het contact 1000-1500

College 2: Het contact 1500-1550

College 3: Veranderende omstandigheden 1550-1585

College 4: De onttakeling van de Brabantse Gouden Eeuw 1585-1648

College 5: Stadswandeling ‘De Spaanse Herinnering’ in Den Bosch