De vroege geschiedenis van Europa
Darwins uitspraak dat de best aangepasten de beste kans hebben om te overleven is helemaal van toepassing op de, als immigranten begonnen, Europeanen. Tot drie keer toe zorgen mensen die van elders komen er voor nieuwe ontwikkelingen. De vroege Europeanen weten de mogelijkheden die hun geboden worden optimaal te benutten. Door arbeidsverdeling en samen op jacht te gaan bouwen ze aan sociale cohesie. Jagers en verzamelaars staan open voor experimenten en verwelkomen innovaties. Door boer te worden weten ze hun populatie snel uit te breiden én bezittingen te verwerven. Dat heeft ook een keerzijde. Bezit leidt tot strijd om dat bezit. Dankzij nieuwe metalen als brons en ijzer leidt dat tot bloedige confrontaties. En tot economische en culturele bloei. Sociale structuren krijgen nieuwe impulsen. De problemen met het onbegrijpelijke worden overgelaten aan speciale mensen die contacten met goden onderhouden. De steeds ingewikkelder wordende agrarische samenleving zoekt naar houvast en vindt die in krachtige leiders. Economische voorspoed maakt de komst van de eerste steden mogelijk. Die ontstaan eerst in het oosten. De oudste stad in West-Europa wordt door de Griek Herodotos Pyrene genoemd. Organisatievermogen, economische kansen benutten en wapengeweld leiden uiteindelijk tot het vormen van een eerste echte staat in Europa.
Cursustitel | Ondertitel | Korte Beschrijving | Seizoen Locatie Tilburg |
Seizoen Locatie Nijmegen |
Deel 1: Dageraad der mensheid |
De Europeanen van de ‘oude steentijd’ | In deze cursus zien we de komst van de eerste Europeanen, de Neandertalers en de moderne mensen. Hoe zij zich aanpassen aan hun levensomstandig-heden en het ontstaan van de allervroegste kunst. | Najaar 2018 | |
Deel 2: De neolitische (r)evolutie |
Jagers worden boeren | Door klimaatsveranderingen en nieuwe immigraties veranderen de Europeanen hun levenswijze ingrijpend. Bezit doet zijn intrede en dus ook de strijd om het bezit. | Voorjaar 2019 | |
Deel 3: Gevorderde landbouwers in West-Europa |
Nieuwe ontdekkingen en uitvindingen geven nieuwe mogelijkheden en nieuwe problemen | Boeren vestigen zich in Nederland en bouwen er indrukwekkende monumenten, net als elders in Europa. Koper en tin, maar ook het wiel staan aan de basis van een veranderende samenleving. | Najaar 2019 | |
Deel 4: De Keltische wereld |
De ontdekking van ijzer is de basis van grote economische en culturele bloei | Er ontstaan Europese machtscentra en steden. Leiders in de economie worden culturele aanjagers. Het leidt tot nieuwe migraties, nieuwe steden en zelfs tot staatsvorming. | Voorjaar 2020 | |
Deel 5: Romeinen veroveren Europa |
Rond het midden van de 8ste eeuw v.Chr. is Rome ontstaan. | Langzaam maar zeker veroveren ze het Italische vasteland en later ook Spanje. Met Caesar begint een periode van twee eeuwen van grote veroveringsoorlogen, waardoor de Romeinse keizers de geschiedenis van Europa grotendeels bepalen. | Najaar 2020 | Najaar 2022 |
Deel 6: Leven in de Romeinse tijd |
Leven in de Romeinse tijd | De Romeinen zijn méér dan veroveraars; ze zorgen ervoor dat mensen in Europa anders gaan leven, hun levens anders indelen en kennismaken met grootschalige publieksattracties. | Najaar 2021 | Voorjaar 2023 |
Deel 7: De ondergang van het Romeinse rijk |
De val van het Romeinse rijk zou al begonnen zijn met de crisis van de derde eeuw. | In deze cursus onderzoeken we diverse aspecten daarvan, zoals buitenlandse vijanden, binnenlandse onrust, de komst van nieuwe religies en een veranderende politieke structuur en maken een voorlopige balans op. | najaar 2022 | Najaar 2023 |
Deel 8: Het ontstaan van een nieuw Europa |
In de vijfde eeuw zien we de contouren van een nieuw Europa ontstaan. In het noordwesten krijgen de Franken de overhand en ontstaat de Merovingische maatschappij. Anders dan lang werd gedacht steunt die zwaar op de Romeinse erfenis, maar groeit uit tot iets nieuws. | Voorjaar 2023 | Voorjaar 2024 | |
Deel 9: De wereld van de Karolingers |
In 751 wordt de periode van de Merovingers door een staatsgreep opgevolgd door die van de Karolingers. Karel de Grote doet het oude Romeinse Rijk in Europa herleven. Het is het begin van een ongekende rijkdom op religieus, sociaal, economisch en cultureel gebied. | Najaar 2023 |
Najaar 2024 |
|
Deel 10: Het nieuwe Europa krijgt vorm |
In de tiende eeuw krijgen de grote landen in Europa vorm en beginnen we ze te herkennen: Duitsland, Engeland, Frankrijk en Rusland. In alle gebieden gaat de staatsvorming vrij moeizaam. Rond het jaar 1000 heeft Europa zo’n beetje zijn bekende vorm gekregen. | Voorjaar 2024 |
Voorjaar 2025 | |
Deel 11: Middeleeuws Europa |
In de zogenaamde ‘hoge middeleeuwen’ ontwikkelt Europa zich verder. In de architectuur kennen we de romaanse en gotische bouwkunst en zien we verdere ontwikkelingen van kastelen. Er worden steden gesticht en kruistochten georganiseerd. Pausen, monniken en ridderorden beheersen de religieuze wereld. | Najaar 2024 |
Najaar 2025 |
|
Deel 12: Laat-middeleeuws Europa |
Vanaf het begin van de veertiende eeuw raakt Europa op politiek, sociaal-economisch en cultureel gebied in een stroomversnelling. Oorlogen en natuurrampen contrasteren met troubadours en mecenassen. De kunst en cultuur komt tot grote bloei aan de vooravond van een ander Europa. | Voorjaar 2025 | Voorjaar 2026 |
Huidige cursus in deze leergang
Johan Hendriks
Drs. Johan Hendriks studeerde M.O.-Geschiedenis in Tilburg en Archeologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij werkte na zijn leraarschap als stadsarcheoloog van Dordrecht en als hoofd cultureel erfgoed in Breda. Hij schreef diverse boeken en artikelen over archeologische en historische onderwerpen. Hij verzorgt sinds 2011 cursussen op het raakvlak van geschiedenis, archeologie en kunstgeschiedenis voor HOVO in Tilburg en Nijmegen.
Uit eerdere evaluaties over deze docent:
"Ik was zeer onder de indruk van onze docent. Geschiedenis enthousiast brengen, doorspekt met humor, met fantastische beelden en pakkende teksten als samenvatting."
"Een zeer bevlogen en deskundig docent."
"Uitstekend docent. Gedreven met humor en zeer goed voorbereid.