Menu

Het beest in de mens

Maatschappelijke kwesties en cultuurvraagstukken worden meestal gerekend tot en benaderd vanuit het domein van psychologie, sociologie en economie, maar in deze cursus krijgen ze de welkome hulp van evolutiebiologisch inzicht en kennis van dierlijk en menselijk gedrag.

Het beest in de mens

Gedrag van mens en samenleving wordt primair bepaald door cultuur en geschiedenis. Gangbare verklaringen voor dat gedrag komen uit het domein van de sociale wetenschappen (psychologie, economie, sociologie). In deze cursus leert u mens en samenleving bezien vanuit het evolutiebiologische perspectief, met hulp van ecologische, ethologische en filosofische kennis en theorie. De ondergeschikte rol van biologische wortels bij reflectie over maatschappelijke kwesties wordt veroorzaakt door onbekendheid of huiver en controverse (‘we zijn toch zeker geen oermensen meer?’). Aan alle drie gaat worden gewerkt.
Genoemd taboe – culminerend in het ‘nature-nurture-debat’ van de jaren ’70 – is verdwenen. Nieuwe interdisciplinaire vakgebieden als ‘evolutionaire psychologie’ zijn ontstaan. In de wetenschap én in het publieke domein is de tegenstelling minder scherp. Toch steekt het taboe opnieuw de kop op, bijvoorbeeld in kwesties over gender, criminaliteit, gezondheid en duurzaamheid. Een constante is de inherentie van deze weerstand –  vaak in politiek en media – aan de menselijke wens om de eigen soort, Homo sapiens, als uniek en superieur te ervaren. Bescheidenheid over onze positie in de natuur helpt, maar vooral verstandig debat over de begrippen ‘(on)natuurlijk’, ethisch (on)aanvaardbaar, ‘wetenschappelijk verklaren’ en ‘moreel aanvaarden’. 
In de cursus worden in 5 colleges 4 actuele maatschappelijke kwesties in een verrassend nieuw evolutiebiologisch licht gezet. Elk college bestaat uit twee delen: (1) evolutie- en gedragsbiologische theorie (o.a. Darwin, Tinbergen, Wilson, Dawkins) en (2) toepassing van die kennis op de mens. Er zal veel ruimte zijn voor debat.

• ‘Kunst en cultuur’. Schoonheid en cultuur bij dier en mens, overlevingswaarde van kunstgedrag, evolutionaire betekenis van artistiek, excentriek en innovatief gedrag.
• ‘Seksualiteit’. Relaties tussen vrouwen en mannen, secundaire functies van seks, rolpatronen, emancipatie, genderproblematiek.
• ‘Sociobiologie en samenwerking’. De kunst van het samenleven: maatschappelijke cohesie bij dieren en mensen, de problematiek van het stedelijk biotoop; communicatie, samenwerking en agressie.
• ‘Niet meer normaal’. Basisbeginselen van moderne ethologie, gedrag van mens en dier, het begrip ‘supernormale prikkel’, ontdekt door Niko Tinbergen; (over)consumptie van voedsel, goederen, diensten en informatie, de rol van internet en sociale media.
• Samenvattend slotcollege, waarin cursisten de opgedane kennis toepassen op een zelf gekozen maatschappelijk fenomeen of probleem; excursie naar Natuurmuseum Brabant in Tilburg.

Aansluitend op het laatste college op 9 december geeft Frans Ellenbroek een rondleiding door Natuurmuseum Brabant, waarbij thema’s uit de voorafgaande colleges worden besproken aan de hand van concrete voorbeelden.

  • Cursusnummer: 19N25
  • Vakgebied: Mens en maatschappij
  • Locatie: Eindhoven
  • Seizoen: Najaar 2019
  • Dag: Maandag
  • Uiterste inschrijfdatum:
    04 november 2019
  • Tijd: 10.30 – 12.15 uur
  • Cursusdata: 11-nov, 18-nov, 25-nov, 02-dec, 09-dec,
  • Prijs: € 180.00 5 colleges en 1 rondleiding, inclusief lesmateriaal
  • Werkvorm: Hoorcollege met mogelijkheid tot vragen/discussie
  • Literatuur:

    De docent deelt een reader uit (verzamelde artikelen/ boekdelen) en stelt digitaal lesmateriaal beschikbaar.

  • Opmerkingen:

    reservedatum inhaalcollege, 16-12

Frans Ellenbroek

Frans Ellenbroek studeerde biologie aan de RUL met als specialisaties evolutiebiologie, ecologie en ethologie. Hij promoveerde in 1990 op een proefschrift over concurrentie. Na zijn werk als wetenschapper en biologiedocent werd hij conservator respectievelijk directeur van Natuurmuseum Brabant in Tilburg.. Daarnaast en daarna was/is hij actief als beeldend kunstenaar en museaal adviseur.