Menu

Giorgio Agamben: Auschwitz is géén terugval achter beschaving!

Giorgio Agamben: Auschwitz is enkel vanuit de westerse beschaving en westerse rationaliteit mogelijk geworden.

Giorgio Agamben: Auschwitz is géén terugval achter beschaving!

Giorgio Agamben (1942) wordt wel beschouwd als een van de meest toonaangevende denkers op dit moment. Hij laat via zijn filosofie een krachtig maatschappelijk georiënteerd geluid horen dat niet alleen filosofen, maar eveneens historici, sociaal wetenschappers, juristen en literatuurwetenschappers aanspreekt. Zijn filosofie is actueel vanwege o.a. zijn opvatting van ethiek, die zich plaatst tegenover de traditionele ethiek.

Agamben constateert het manco van de traditionele ethiek naar aanleiding van het Auschwitz drama en hij concludeert: ‘als er een gebied is in het menselijke waarin ethische concepten geen zin meer hebben, dan zijn het geen waarlijk ethische concepten’. De extreme situatie van het kamp wijzen volgens hem op een ‘nieuw ethisch element’, op een bepaald ‘grijs gebied’ waar gebruikelijke onderscheidingen, zoals tussen slachtoffer en dader, goed en kwaad, leven en dood’, mens en onmens hun betekenis verliezen. Agamben noemt dat element het ‘onontgonnen gebied van de nieuwe ethiek, waarin mens-zijn en ethisch-zijn in essentie ook te maken hebben met dit onmenselijke deel van onszelf’.

In deze cursus staat zijn boek Wat overblijft van Auschwitz centraal. Het gaat over zijn beantwoording van de vraag:’ hoe een mens getuige kan zijn van het onmenselijke’? Agamben analyseert of Auschwitz en het systeem er omheen een afschuwelijke gebeurtenis is, vergelijkbaar met andere oorlogen en menselijke gruwelijkheden, of dat er aan Auschwitz een bijzondere status moet worden toegekend. Maar wanneer we het laatste doen, bestaat dan niet de mogelijkheid dat we het reële en het menselijke en aardse karakter ervan uit het oog verliezen’, vraagt Agamben zich af.

Voor Agamben is Auschwitz geen ‘onbegrijpelijk’ fenomeen, geen voorbeeld van ‘onvoorstelbaar radicaal kwaad’, maar een gebeurtenis die het resultaat vormt van een politieke structuur die een onderdeel vormt van de gehele westerse traditie. En ondanks alle opheldering over de historische, materiële, technische en bureaucratische omstandigheden van de uitroeiing, zijn volgens Agamben de ethische en politieke betekenis van wat er zich afspeelde in de kampen niet voldoende doordacht en daarmee is gevaar van een herhaling van de kampen nog steeds reëel. Voornamelijk deze conclusie en zijn zoektocht naar een ‘nieuwe ethiek’ maakt dat Agamben tot een zeer actueel en toonaangevend hedendaagse denker.

  • Cursusnummer: 19V31
  • Vakgebied: Filosofie
  • Locatie: Eindhoven
  • Seizoen: Voorjaar 2019
  • Dag: Vrijdag
  • Uiterste inschrijfdatum:
    20 januari 2019
  • Tijd: 10.45 – 12.30 uur
  • Cursusdata: 25-jan, 01-feb, 08-feb, 15-feb, 22-feb, 01-mrt, 15-mrt, 22-mrt, 29-mrt, 05-apr,
  • Prijs: € 273.00 10 colleges
  • Werkvorm: Hoorcollege met mogelijkheid tot vragen/discussie
  • Literatuur:

    Agamben, Giorgio, Wat er overblijft van Auschwitz. De getuige en het archief. (2018). Uitgever Verbum. ISBN 9789074274913. (17,50 euro).

  • Opmerkingen:

    Reservedatum inhaalcollege 12-04 

Nelleke Canters

Drs. Nelleke Canters was hogeschooldocent filosofie aan de Fontys Hogescholen te Eindhoven, onderzoeker aan het Nietzsche Kolleg te Weimar en bestuurslid van de Wijsgerige Kring Eindhoven. Ze is directeur van het Centrum voor Filosofie & Kunst te Budel en verzorgt ieder jaar een denkvakantie in samenwerking met diverse buitenlandse universiteiten.