Menu

De architectuur van de Bossche School

Zomeracademie

De architectuurtheorie van dom Hans van der Laan (1904-1991) en zijn invloed op de Bossche School.

De architectuur van de Bossche School

In het zuiden van Nederland zijn tijdens de Wederopbouw tot in de jaren 80 van de vorige eeuw veel gebouwen van de Bossche School gerealiseerd. Het werd een begrip in de vakwereld maar was ook bekend bij een breder publiek. 

De term Bossche School verwijst de naam naar de stad ’s-Hertogenbosch, waar van 1946 tot 1973 de Cursus Kerkelijke Architectuur werd gegeven door dom Hans van der Laan (1904-1991), samen met zijn broer Nico en C. Pouderooyen.  Aanleiding voor het opzetten van deze cursus was het gemis aan een gedegen opleiding voor kerkenbouwers, die de tijdens de Tweede Wereldoorlog beschadigde en verwoeste kerken in Zuid-Nederland zouden kunnen herstellen of vervangen door nieuwbouw.        

De inhoud van de lessen is gebaseerd op de architectuurtheorie van pater van der Laan. Na het afbreken van de studie bouwkunde in Delft en zijn intreden in het klooster in 1927, had hij in de daarop volgende jaren gezocht naar de grondslagen van de architectuur. In de Cursus Kerkelijke Architectuur werden de ideeën over architectuur verder uitgewerkt.

Van der Laan ontwikkelde een systeem van maten en verhoudingen in de hoop dichter bij de universele beginselen van de architectuur te komen. Hij introduceerde het Plastische Getal, met behulp waarvan het mogelijk werd om de ruimtelijke uitgebreidheid te ordenen, zoals in de muziek de klanken met een stelsel van notenbalken en muzieknoten inzichtelijk worden gemaakt. De samenhang tussen lengte, breedte en hoogte van een ruimte is daarbij cruciaal. Het doel was een gebouw, dat … “rust en ruimte geeft aan de menselijke geest”.

Aanvankelijk bestudeerde Van der Laan samen met de cursisten de vroegchristelijke kerkgebouwen uit Italië en Syrië. De basiliekvorm is duidelijk herkenbaar in de ontwerpen voor de nieuwe kerken, zoals de Catharinakerk in Heusden (1950) en de Martinuskerk in Gennep (1954). Gaandeweg bleek steeds meer dat het teruggrijpen op de vroegchristelijke bouwkunst geen doel op zich kon zijn, maar een middel om algemeen geldende regels in de architectuur te ontdekken. Eind jaren vijftig werd een nieuwe weg ingeslagen met de crypte van de benedictijner abdij in Vaals naar ontwerp van dom Hans van der Laan. Met dit project zag pater Van der Laan af van de verwijzingen naar historische voorbeelden. Er was niet langer plaats voor ornamenten of andere historiserende elementen als zuilen met kapitelen of rondboogramen. In plaats hiervan ontstond een robuuste en sobere architectuur met vensterreeksen onder betonnen lateien en diepliggende ramen. De binnenruimte werd geleed door kolomstellingen.

De Cursus Kerkelijke Architectuur ging inmiddels niet meer over de bouw van kerken maar over de geleding van de ruimte in elk type gebouw met behulp van het Plastische Getal.

Dinsdag 3 juli

09.45 – 10.00

Ontvangst met koffie/thee

10.00 – 11.15

Blok 1: Historische inleiding

11.00 – 11.15

Koffie/thee-pauze

11.15 – 12.30

Blok 2: De architectuurtheorie van dom Hans van der Laan

12.30– 13.30

Gezamenlijke lunch

13.30 – 14.15

Blok 3: de eerste fase van de Bossche School (1946-1956)

14.15 – 14.30

Korte pauze

14.30 – 15.30

Blok 4: de tweede fase van de Bossche School (na 1956)

15.30 – 15.45

Koffie/thee pauze

15.45 – 16.30

Blok 5: De Bossche School in de context van de naoorlogse architectuur in Nederland

16.30 uur

Afsluitende borrel

Woensdag 4 juli EXCURSIE

09.45 uur

Verzamelen Tilburg University parkeerplaats Warandelaan 2

10.00 uur

Vertrek Breda

10.45 uur

Aankomst voormalige kerk O.L. Vrouwe Van altijd Durende Bijstand

10.45 – 12.00

Rondleiding

12.00 – 13.15

Gezamenlijke lunch

13.15 uur

Vertrek Abdij Roosenberg te Waasmunster

14.30 – 15.30

Rondleiding Abdij Roosenberg te Waasmunster

16.00 uur

Vertrek

17.30 uur

Aankomst Tilburg University

  • Cursusnummer: 18Z04
  • Vakgebied: Kunst- en cultuur(geschiedenis)
  • Locatie: Tilburg
  • Seizoen: Zomer 2018
  • Dag: Maandag
  • Uiterste inschrijfdatum:
    12 juni 2018
  • Tijd: 09:45 - 16:30 uur
  • Cursusdata: 03-jul, 04-jul,
  • Prijs: € 170.00 inclusief koffie/thee, 2x lunch, afsluitend drankje en excursie
  • Werkvorm: Hoorcollege met mogelijkheid tot vragen/discussie
  • Literatuur:

    De docent stelt digitaal de powerpoints met alle afbeeldingen gratis beschikbaar via We Transfer of optioneel: d.m.v. een kopie op een schijfje (kosten € 7,50 bij de docent).

Joris van Sleeuwen

Drs. Joris van Sleeuwen is in 1991 als kunsthistoricus afgestudeerd aan de Rijksuniversiteit Leiden. Voordien behaalde hij in 1982 aan de KU Nijmegen zijn doctoraal geschiedenis. Hij is gespecialiseerd in architectuurgeschiedenis. Vanaf 1987 is hij werkzaam in het volwassenenonderwijs en verzorgt hij HOVO-cursussen, lezingen en kunstreizen.