Menu

Gedrag en voortplanting

Gedrag en voortplanting
  • Cursusnummer: 20V18
  • Vakgebied: Natuurwetenschappen
  • Locatie: 's-Hertogenbosch
  • Seizoen: Voorjaar 2020
  • Dag: Maandag
  • Uiterste inschrijfdatum:
    8 Mar 2020
  • Tijd: 10.25 – 12.10 uur uur
  • Cursusdata: 09-mar , 16-mar , 23-mar , 30-mar , 06-apr
  • Prijs: € 179.00 (5 colleges inclusief lesmateriaal)
  • Werkvorm: Hoorcollege met mogelijkheid tot vragen/discussie
  • Literatuur:

    De docent deelt een syllabus uit en stelt digitaal lesmateriaal beschikbaar.

  • Opmerkingen:

    Reservedatum inhaalcollege 20 april

Gedrag en voortplanting

Ethologie, als subdiscipline binnen de biologie, probeert te doorgronden hoe gedrag tot stand komt en wat het effect is. Lastig blijft daarbij dat wij vanuit ons menselijk perspectief dieren door onze ogen zien en hun gedrag vertalen naar termen die ons bekend zijn.

Deze nieuwe cursus focust op gedrag en voortplanting. Van worm tot wesp en wezel, elk dier heeft signalen nodig om partners te herkennen en op de daartoe gewenste wijze te reageren. Het begint er altijd mee om uit de kakafonie van omgevingssignalen precies de correcte signalen op te vangen die leiden naar een partner van dezelfde soort. Signalen die meestal tijdsgebonden zijn en tot uiting kunnen komen in geur, kleur, geluid en vorm. Nauwverwante soorten die bijna dezelfde niche bezetten moeten elkaar vermijden terwijl gewenste partners herkend moeten worden om tot nageslacht te komen. Informatie opvangen en verwerken is echter pas de eerste stap. Daarna volgt de vertaling in gedrag waarbij twee individuen elkaar moeten vinden. Bij regenwormen is dat simpel, bij verschillende vissoorten zien we al complete baltsrituelen ontstaan terwijl het bij paradijsvogels een complete symfonie is van wervelende bewegingen, kleuren en geluiden. Mocht het daarna alsnog mis gaan dan zorgen soms minieme anatomische verschillen er wel voor dat het (meestal) goed gaat. Amfibieën en vissen hebben echter uitwendige bevruchting en zullen dus in het voortraject al helemaal zeker te zijn van de juiste partner.

Voor veel diersoorten is gedrag en daaropvolgende voortplanting een cyclus van logisch in elkaar grijpende processen. Voor grotere diersoorten is het echter energetisch efficiënter om de partnerkeuze zoveel mogelijk te beperken tot één of hooguit enkele keren in het leven van een individu. Veel vogel- en zoogdiersoorten zijn daarom monogaam en hebben gedrag ontwikkeld om de band met een partner te onderhouden. Een andere optie is om de vaste partner alleen in de voortplantingstijd te ontmoeten en een vaste “begroeting” af te spreken als herkenningsmogelijkheid.

 “Gedrag en voortplanting” biedt enerzijds een encyclopedie van voortplanting en gedrag in het dierenrijk, anderzijds een inkijkje in modern ethologisch onderzoek.

College 1: Introductie voortplanting en gedrag

College 2: Voortplanting en gedrag geleedpotigen en andere ongewervelden

College 3: Voortplanting en gedrag vissen

College 4: Voortplanting en gedrag vogels

College 5: Voortplanting en gedrag zoogdieren

Kees Boele

Drs. Kees Boele is bioloog en afgestudeerd aan de Rijksuniversiteit Groningen. Na een carrière in o.a. botanische tuinen is hij nu al jaren docent voor o.a. verschillende seniorenacademies en actief als natuurpresentator en schrijver vanuit zijn bedrijf Natuurpresentaties.