Vriendschap en vijandschap in de politiek

Inzicht in de krachten die politieke relaties vormen

De afgelopen decennia dachten velen in Europa en de Verenigde Staten dat de tijd van de politieke vijandschappen tussen staten, met (burger)oorlogen tot gevolg, voorbij was. Met de val van de muur in 1989 was het ‘einde van de geschiedenis’ bereikt, stelde filosoof Francis Fukuyama. De vreedzame westerse liberale democratie zou volgens hem de ultieme vorm van openbaar bestuur blijken te zijn. Maar waar is nu die politieke vriendschap?

Van vrijheid naar veiligheid

Vijfendertig jaar na de Koude Oorlog verkeert de liberale democratie namelijk zelf in zwaar weer. Op Europees grondgebied zijn er al diverse oorlogen geweest en na de terugtrekkende bewegingen van de VS is Europa zich momenteel in hoog tempo opnieuw aan het bewapenen. Niet vrijheid, maar veiligheid is vandaag het nieuwe sleutelwoord.

Een spiegel voorhouden

Dit alles roept fundamentele vragen op over het fenomeen vijandschap, vooral politieke vijandschap. Is het streven naar een wereld zonder politieke vijandschap tussen naties, staten en volkeren onrealistisch en eerder een vorm van wensdenken? Zeker is dat verreweg het grootste deel van de mensen liever vrede, samenwerking en vriendschap wil dan vijandschap en oorlog. Maar waarom gaat het dan toch steeds mis? In acht colleges bespreekt Theo de Wit politieke vriendschap en vijandschap en houdt hij ons een spiegel voor.

Opsomming onderwerpen per college:
College 1: Arnon Grunberg over ‘Vriend en vijand’. Wat kan een liberale democraat leren van een antiliberaal als Carl Schmitt (1888-1985)?

College 2: Carl Schmitt: De intensivering van maatschappelijke tegenstellingen als twintigste-eeuws fenomeen, ofwel: de emancipatie van politieke vijandschap uit de staat

College 3: Thomas Hobbes (1588-1679): Alleen in een oppermachtige staat zijn wij veilig

College 4: Wat zijn precies ‘godsdienstoorlogen’ en hoe ziet godsdienststrijd er vandaag uit?

College 5: Bestaan er ‘vijanden van de mensheid’, en hoe daarmee om te gaan?

College 6: Waarom beschouwde Aristoteles (384-322 v. Chr.) vriendschap tussen burgers als essentieel voor het politieke leven?

College 7: Yval Noah Harari’s kinderboek Hoe vijanden vrienden kunnen worden (‘Als gij niet wordt als kinderen…’)

College 8: Terugblik