Geschiedenis van Oekraïne

Verleden, heden en toekomst

Odesa, Odessa, Odessos, Ades; Tsjernivtsi, Tsjernovitsy, Czernowitz, Cernăuți, Lviv, Lvov, Lwów, Lemberg, Lemberik, Leopolis; Brodi, Brody, Brod; Vilnius, Vilnjoes, Wilna, Wilno, Wilne – steden onder vele namen bekend en met een rijke en veelal tragische geschiedenis. 

De geografisch-historische geschiedenissen van steden in Midden-Europa lopen langs grillige lijnen en om die goed te kunnen beschrijven moeten bronnen van een handvol rijken in evenzoveel talen geraadpleegd worden. 

Midden-Europa was deel van Kievskaja Roesj, van Polen-Litouwen, van het Russische, Osmaanse en Habsburgse Rijk, van de Sovjetunie, van nazi-Duitsland, opnieuw van de Sovjetunie en van de landen die uit de puinhoop van die ingestorte unie ontstonden. Het is de regio die nagenoeg samenvalt met het “paalgebied”, het vestigingsgebied in het Russische Rijk waar het joden was toegestaan zich permanent te vestigen. De steden in dit gebied kenden door die voortdurende machtswisselingen en grensverschuivingen een rijke multiculturele, multireligieuze en multi-etnische bevolking, bestaande uit onder anderen Polen, Oekraïners en Russen, Litouwers en Duitsers, Grieken en Albanezen, Armeniërs en joden, die er allen hun eigen gebedshuizen en cultuurtempels bouwden.

Juist die regio werd in de twintigste eeuw door het fascisme en het communisme in de tang genomen. De Baltische staten, Polen, Wit-Rusland, de Oekraïne, Roemenië̈ en het westen van de Sovjet-Unie werden de proeftuin waar twee dictators hun ideologieën zaaiden en de bevolking de catastrofale oogst moest binnenhalen. In de periode tussen 1932 en 1945 kwamen hier veertien miljoen mensen om het leven – burgers wel te verstaan, de miljoenen soldaten zijn hier niet meegeteld. Stalin noemde de dood van een enkel individu een tragedie, de dood van een miljoen een statistisch gegeven. In deze cursus wordt een poging ondernomen redenen en oorzaken te achterhalen van de verpletterende gebeurtenissen en achter deze statistieken opnieuw mensen te beschrijven. 

De cursus gaat niet uitsluitend over het verleden, maar is ook een verkenning van het heden met een blik op de toekomst. Laat deze cursus – ook al lijkt het er bij het schrijven van deze tekst op dat dit stuk van Europa opnieuw verdwijnt achter een onoverkomelijke muur – een aanzet zijn de fascinerende verhalen van de verdwenen steden in dat Midden-Europese gebied en van hun inwoners te gaan lezen en daarbij de schoonheid van die steden en mensen te ontdekken en hun tragische geschiedenis te begrijpen, opdat voorkomen wordt dat deze regio altijd een speelbal van de geschiedenis zal blijven.

Opsomming onderwerpen per college (onder voorbehoud):

College 1: Geografie van Midden-Europa (E40 – Culturele route door Europa) 

College 2: Kievskaja Roesj – de oorsprong van de huidige Russische staat 

College 3: Ruthenië als westelijke tak van Kievskaja Roesj

College 4: Opkomst, bloei (en ondergang) van Odessa - “Parel aan de Zwarte Zee”

College 5: Opkomst, bloei (en ondergang) van Odessa - “Parel aan de Zwarte Zee”

College 6: Holocaust – midden in het beschaafde Europa

College 7: Lviv, Lvov, Lwów, Lemberg – epicentrum van de Europese geschiedenis

College 8: Estland, Letland en Litouwen en Belarus