Het ontstaan van de moderne staat in Europa, 1450-1914

Ontwikkeling van territoriale en institutionele orde

De huidige wereld is geheel verdeeld in staten met een eigen, afgebakend, doorgaans aaneengesloten grondgebied en met eigen burgers. 
Die staten heersen soeverein op hun grondgebied en over hun burgers en worden (normaliter) door andere staten als zodanig erkend. Hun macht is juridisch vastgelegd. Zij beschikken via politie en leger over het monopolie van het legitieme geweld, verwerven inkomen via belastingen en hebben een professioneel ambtenarenapparaat. Hun regeerders spannen zich doorgaans in om hun positie te legitimeren en burgers te creëren die zich onderling verbonden voelen. 
Een wereld zonder dergelijke ‘staten’ is moeilijk voorstelbaar geworden. Toch is in Europa de staat in zijn huidige vorm pas ontstaan in de tijd tussen de Late Middeleeuwen en het begin van de twintigste eeuw. 

In de Late Middeleeuwen waren gebieden met eenzelfde ‘regering’ vaak niet aaneengesloten. Onderdanen waren geen ‘staatsburgers’. Het gezag van heersers was niet absoluut, alomvattend en duidelijk afgebakend. Uniforme, algemeen geldende wetgeving bestond niet. Rechten en plichten van onderdanen binnen eenzelfde ‘bestuurlijke eenheid’ waren vaak heel verschillend. Nationale legers en politiekorpsen waren er niet. Belasting betalen aan ‘de overheid’ was niet voor iedereen gewoon en de overheid was niet de enige instantie die belasting hief. Van een geheel professioneel, nationaal ambtenarenapparaat was geen sprake. De legitimiteit van het overheidsgezag berustte niet op geïnstitutionaliseerde inspraak van brede lagen van de bevolking en die bevolking beschouwde zich niet als natie. 

Deze cursus gaat over de fascinerende vraag hoe de staat, nog steeds verreweg de belangrijkste institutie van de moderne wereld, is ontstaan. Na een algemene inleiding komen de volgende onderwerpen aan de orde

• De vorming van aaneengesloten territoriale staten
• Het ontstaan van staatsburgers
• De geschiedenis van nationaal recht en nationale wetgeving 
• Het ontstaan van nationale legers en politiekorpsen
• De geschiedenis van staatsfinanciën 
• Het ontstaan van de moderne ambtenarij 
• De vorming van moderne gecentraliseerde staten

De vorming van natiestaten