Met zwaard en kompas

Hebzucht en compassie, oud en nieuw

Columbus’ ontdekking van de Nieuwe Wereld is een waterscheiding in de wereldgeschiedenis. Tussen 1492 en 1808 volgden 1,5 miljoen Europeanen hem over de Atlantische Oceaan. Van de naar schatting 50 miljoen oorspronkelijke bewoners waren er in 1650 nog zo’n 6 miljoen over. De dood kwam in de vorm van nieuwe ziekten, oorlogsgeweld, uitbuiting en mishandeling, en psychische en sociale ontworteling. Tegelijkertijd werden er tussen 1492 en 1808 8 à 9 miljoen Afrikanen naar Amerika gebracht om als slaven te werken op plantages die zich toelegden op nieuwe, winstgevende grondstoffen en producten als suiker, katoen en tabak. De goud- en zilvermijnen van Amerika werden op grote schaal uitgebaat. Er ontstonden wereldwijde handelsroutes: de veroveraars hadden iets aan te bieden én ongekende hoeveelheden edelmetaal om te kopen en te investeren

De Spanjaarden en Portugezen ontdekten een wereld die zij in de geest van de reconquista exploiteerden. Noord-Europeanen, niet onder de indruk van claims van de ontdekkers, kwamen als kapers en kolonisten. De onderlinge rivaliteit werd nog eens aangescherpt door de Reformatie. Atlantische rijken van “conquest” en “commerce” waren het gevolg. In de 18e eeuw wonnen de Britten de strijd in Noord-Amerika van de Fransen. Midden- en Zuid-Amerika bleven uiteindelijk Spaans en Portugees.

Amerika was ook een sacrale ruimte. Spanjaarden beschouwden zichzelf als door God uitverkoren om verlossing te brengen, protestante sektariërs vonden er de plek van het nieuwe Jerusalem. De enorme verschillen in klimaat, landschap en natuurlijke hulpbronnen, de variëteit aan culturen van oorspronkelijke bewoners en nieuwkomers zorgden uiteindelijk voor een grote verscheidenheid aan koloniale samenlevingen.

Belangen van koloniën en moederlanden liepen na verloop van tijd uit elkaar. Eind 18e eeuw ontstaan de eerste onafhankelijke staten: de VS en Haïti. De één als gevolg van een opstand van ontevreden burgers, de ander als gevolg van een slavenopstand. De Napoleontische oorlogen sneden Spanje en Portugal van hun overzeese bezittingen af. Een veelheid van nieuwe staten was het gevolg.

We kiezen zee met Columbus en volgen het spoor van Cortés en Pizarro, Hudson en Hein, Winthrop en Stuyvesant, Washington en Bolívar. Drie eeuwen van zwaard en kompas, hebzucht en compassie, oud en nieuw.