Denker en Ziener

Nietzsches filosofie als noodlot

Friedrich Nietzsche (1844-1900) is atheïst, nihilist, amoralist, machtsdenker, relativist, onheilsprofeet, levensbeamer en invloedrijk in elke periode na 1900. Ruim een eeuw na zijn dood lijken zijn denkbeelden en profetieën nog weinig aan kracht te hebben ingeboet.

Ze kunnen dienen als een kader om de geschiedenis van de Europese cultuur van de laatste anderhalve eeuw beter te begrijpen. Zijn denken is veelkleurig. Het heeft onder andere  een poëtisch-levensbeschouwelijke kant, een kritisch-sceptische kant en een politiek-morele kant. In de Nietzsche-receptie van de afgelopen eeuw wordt vaak één kant benadrukt en de andere verwaarloosd. De laatste tientallen jaren overheersten, bijvoorbeeld in postmodernisme en in de filosofie van de levenskunst, vooral de eerste en tweede kant. Een onschadelijk gemaakt beeld dat past bij de kapitalistische authenticiteitscultuur. Nietzsche is echter niet ‘onschadelijk’.   

De scherpte van zijn moraalkritiek, die soms op het rabiate af is, gevoegd bij zijn diagnose van het nihilisme en bij zijn duistere leer van de wil tot macht, zijn verbonden geraakt met diepe vragen over de Europese geschiedenis.

In deze collegereeks onderzoeken we eerst denkers die hem hebben beïnvloed: Heraclitus en Schopenhauer. We bespreken vervolgens zijn kritiek op het westerse denken, religie en moraal. We onderzoeken zijn notie van het nihilisme en zijn (vermeende) overwinning ervan. Nietzsche probeert na de dood van God een nieuwe religie te stichten: de religie van de wil tot macht en de  ring van wederkeer. Nietzsche is een religieus denker. Hij is ook een profeet die voorspellingen doet over het verloop van de geschiedenis. We  onderzoeken conceptuele verbanden tussen deze gedachten en de Europese geschiedenis van de 20e en 21e eeuw, ook aan de hand van profetische fragmenten van Nietzsche zelf.   

We werken met een syllabus met uitleggende teksten en originele fragmenten.

Opsomming onderwerpen per college:

College 1: Inleiding, invloeden op Nietzsche

College 2: de sceptische Nietzsche, kritiek op Plato

College 3: de dood van God en het nihilisme

College 4: de wil tot macht en perspectivisme

College 5-6: De religie van de ring: de vereeuwiging van het ogenblik

College 7-8: De moraal: Nietzsches kritiek op de overgeleverde moraal

College 9-10: De profetie van de morele catastrofe