Menu

Giftige natuur, dodelijk aantrekkelijk

Giftige natuur, dodelijk aantrekkelijk
  • Cursusnummer: 22W07
  • Vakgebied: Natuurwetenschappen
  • Locatie: Tilburg
  • Seizoen: Winter 2022
  • Dag: Vrijdag
  • Inschrijven voor:
    7 Jan 2022
  • Tijd: 10.00 - 15.45 uur
  • Cursusdata: 14-jan
  • Prijs: € 87.50 1 dag inclusief koffie/thee en lunch
  • Werkvorm: Hoorcollege met mogelijkheid tot vragen/discussie
  • Literatuur:

    De docent stelt digitaal lesmateriaal beschikbaar.

Giftige natuur, dodelijk aantrekkelijk

Als mens hebben wij een bizarre relatie met giftige planten en dieren. Aan de ene kant is er ontzag maar ook is er een bijzondere aantrekkingskracht.Deze themadag ligt op het snijvlak van biologie en culturele antropologie. U maakt kennis met verschillende soorten gif in plant, paddenstoel en dier, zowel chemisch als ecologisch, maar krijgt ook een introductie in het gebruik van gif door verschillende culturen. 

Het ontwikkelen en inzetten van giftige stoffen in de natuur past in de wapenwedloop tussen eten en gegeten worden. Planten en paddenstoelen gebruiken het om ongewenste grazers op afstand te houden. Op hun beurt kunnen dieren giftige stoffen extraheren uit hun voedsel en zelf weer inzetten als bescherming tegen roofdieren.  Dieren als slangen en spinnen kunnen ook zelf gifstoffen ontwikkelen en inzetten om hun prooi effectief te verlammen of te doden. Padden en allerlei insecten gebruiken eigen gif juist als verdediging. Wat zijn het voor stoffen die daarbij gevormd worden? Hoe is hun chemische structuur en waar grijpen deze moleculen op aan? En, passend bij een ecologische krachtmeting, hoe kunnen dieren zich verdedigen tegen deze chemische oorlogsvoering? 

In het tweede deel van deze themadag zal de rol van gifstoffen in diverse culturen belicht worden. Al vroeg in onze geschiedenis waren er drie vormen van gebruik te onderscheiden. Jacht en oorlogvoering, geneeskunde en het gebruik om in contact te komen met geesten. Vooral in het Zuid-Amerikaanse regenwoud blijken volkeren tot op heden tientallen bomen, kruiden en paddenstoelen te gebruiken voor de meest uiteenlopende doeleinden. Wat er in zit is bij hun vrijwel altijd onbekend maar het gaat om het effect. Curare om apen en vogels uit de boom te kunnen schieten, ayahuasca om in contact te komen met de voorvaderen en allerlei soorten boombast met op kinine gelijkende verbindingen tegen koorts. Maar ook West-Europese heksenplanten en het Siberische sjamanistische gebruik van vliegenzwammen komt aan bod.

Dagprogramma:
Blok 1: Introductie natuurlijke gifstoffen
Blok 2: Gif in plant en zwam
Blok 3: Dierlijke gifstoffen op het snijvlak van biologie en culturele antropologie
Blok 4: Gebruik van giftige planten, dieren en zwammen 1
Blok 5: Gebruik van giftige planten, dieren en zwammen 2

Kees Boele

Drs. Kees Boele is bioloog en afgestudeerd aan de Rijksuniversiteit Groningen. Na een carrière in o.a. botanische tuinen is hij nu al jaren docent voor o.a. verschillende seniorenacademies en actief als natuurpresentator en schrijver vanuit zijn bedrijf Natuurpresentaties.