Menu

Agnes Heller: ‘Ik denk niet dat totalitarisme nu mogelijk is’

De oerzonde van de mens: het verlangen om een ideale samenleving te scheppen

Agnes Heller: ‘Ik denk niet dat totalitarisme nu mogelijk is’
  • Cursusnummer: 21Z13
  • Vakgebied: Filosofie
  • Locatie: Tilburg
  • Seizoen: Zomer 2021
  • Dag: Woensdag
  • Uiterste inschrijfdatum:
    26 Aug 2021
  • Tijd: 10.00 - 15.45 uur
  • Cursusdata: 01-sep
  • Prijs: € 87.50 (inclusief koffie/thee, lunch)
  • Werkvorm: Hoorcollege met mogelijkheid tot vragen/discussie
  • Literatuur:

    De docent stelt digitaal lesmateriaal beschikbaar

Agnes Heller: ‘Ik denk niet dat totalitarisme nu mogelijk is’

Op 19 juli 2019 overleed de Hongaarse filosofe Ágnes Heller, een van de meest uitgesproken critici van premier Orbàn van Hongarije wiens opmerkingen haar koud laten als hij haar monddood wil maken. Heller: ‘De minachting van Orbàn interesseert me niet’. 

Wat haar wel interesseert en waar ze zich om bekommert zijn de burgerlijke vrijheden, dat waar het volgens haar echt om draait in de geschiedenis. Moeten we ons hierover dan zorgen maken? Heller: ‘Of we in de toekomst autoritaire regimes gaan zien? Hoe weet ik dat nou? Ik ben geen profeet. Mensen zijn vrij; als ze autoritaire leiders willen kiezen, dan kunnen ze dat. Dat hoort erbij. Mensen willen altijd weer iets anders (…)’.

Als overlevende van de twee totalitaire systemen van de 20e eeuw ontwikkelde Heller een diepe weerzin tegen elk ‘isme’. Als geen ander heeft zij namelijk het noodlottige verloop van de Europese geschiedenis aan den lijve ondervonden. In haar autobiografie lezen we over haar vlucht als joods kind voor de nazi’s met als gevolg haar interesse voor het zionisme. Maar ook over haar eerste terugkeer naar Boedapest onder de communisten en haar studie bij Georg Lukàcs. Over haar intense teleurstelling wanneer de marxistische idealen omslaan in dictatuur en zij als mondige denkster voor een tweede keer Hongarije moet verlaten in 1978. 

Hoe ingrijpend is haar verhuizing naar Australië en later naar New York, de stad waar ze gesignaleerd als belangrijk filosofe de Hannah Arendt leerstoel overneemt. Toch houdt ze heimwee naar haar geboorteland en in 1989 keert ze opnieuw terug naar Hongarije. Wederom teleurstelling over de situatie aldaar maar ze laat het er niet bij zitten. Zij verzet zich als politiek denker fors tegen de politiek en het gedachtegoed van premier Orbàn. Heller: ‘Ik had niet kunnen voorstellen dat van alle post-Sovjetstaten Hongarije het meest radicaal zou zijn in het elimineren van de vrije pers en de democratische ‘checks and balances’ en zich nu weer ontwikkelt tot tirannie’. Heller ‘sterft in het harnas’ als een filosoof met afkeer van theorieën en politieke praktijken die gelijkheid, rationaliteit en de mogelijkheid tot zelfbepaling met voeten treden.

Dagprogramma dag 1
09.45 - 10.00    Ontvangst met koffie/thee 
10.00 – 11.00 Blok 1: Korte biografische schets Agnes Heller. 
Positionering van haar filosofie: de filosofie is ‘subjectief ‘geworden.
11.00 – 11.15 Koffie/thee-pauze
11.15 – 12.00 Blok 2: Zwaartepunten in haar filosofie: 
Over het waarom achter de politieke tragedies in de 20e eeuwse geschiedenis; 
Over de holocaust als politieke werkelijkheid; 
Over de ‘moderniteit’ en het falen van de marxistische idealen? 
12.00 – 13.00 Lunch 
13.00 – 13.45 Blok 3: Het probleem van de Moderniteit en het gevaar van haar uitvinding 
van nieuwe politieke instituties. Over het verschil met de politiek in de pré-moderniteit.
13.45 – 14.00 Korte pauze
14.00 – 14.45 Blok 4: In welk opzicht heeft de moderniteit, het nazisme en het marxisme als totalitarisme voortgebracht?
14.45 – 15.00 Koffie/thee-pauze 
15.00 – 15.45 Blok 5: Over Heller’s politiek van welgevoeglijkheid en fatsoen. Heller’s ethica van het persoonlijke. 

 

Nelleke Canters

Drs. Nelleke Canters was hogeschooldocent filosofie aan de Fontys Hogescholen te Eindhoven, onderzoeker aan het Nietzsche Kolleg te Weimar en bestuurslid van de Wijsgerige Kring Eindhoven. Ze is directeur van het Centrum voor Filosofie & Kunst te Budel en verzorgt ieder jaar een denkvakantie in samenwerking met diverse buitenlandse universiteiten.

Uit eerdere evaluaties over deze docent:
"We bespraken een zeer moeilijk boek, dat door aanvulling van de colleges begrijpelijk werd. Dit was uitermate bevredigend."
"Ik deel niet zo gauw negens uit, maar in dit geval zeker op zijn plaats."