Menu

Leergang filosofie, deel 2

Het moeilijke probleem van het bewustzijn

Leergang filosofie, deel 2
Thematische Inleiding in de Filosofie
  • Cursusnummer: 21V11
  • Vakgebied: Filosofie
  • Locatie: Tilburg
  • Seizoen: Voorjaar 2021
  • Dag: Donderdag
  • Uiterste inschrijfdatum:
    10 Feb 2021
  • Tijd: 13.00 – 14.45 uur uur
  • Cursusdata: 11-feb , 25-feb , 04-mar , 11-mar , 18-mar , 25-mar , 01-apr , 08-apr , 15-apr , 22-apr
  • Prijs: € 273.00 (10 colleges)
  • Werkvorm: Hoorcollege met mogelijkheid tot vragen/discussie
  • Literatuur:

    Arnold Ziegelaar, Oorspronkelijk bewustzijn, een kritiek van de neuromane rede, ISVW uitgevers, 2016 €28,50. De docent stelt digitaal lesmateriaal beschikbaar.

  • Opmerkingen:

    29 april reservedatum. Dit voorjaar is er geen syllabus nodig. Het boek wordt aangevuld met powerpointpresentaties die via Mijn HOVO beschikbaar worden gesteld.

Leergang filosofie, deel 2

In de afgelopen twee decennia heeft in de Engelstalige filosofie een herleving van het lichaam-geest-probleem plaatsgevonden. Deze herleving is ontstaan doordat tegen de behaviouristische en fysicalistische orthodoxie, die dominant was in de 20e eeuw, belangrijke argumenten zijn ingebracht. Deze argumenten lijken te betekenen dat bewustzijn niet (volledig) gereduceerd kan worden tot gedrag en/of hersenprocessen. 

Een beginpunt van deze ontwikkeling is het boek The conscious mind uit 1996 van de Australische filosoof David Chalmers. Hij muntte het idee van ‘the hard problem of consciousness’: het probleem dat we subjectief bewustzijn niet kunnen verklaren uit de elektrochemische processen van de hersenen. De argumenten die hij daarvoor gebruikt worden nog steeds bediscussieerd.

In het kielzog van Chalmers hebben andere denkers alternatieve theorieën ontwikkeld zoals epifenomenalisme, panpsychisme en eigenschapsdualisme. 

In deze collegereeks wordt een beeld gegeven van deze nieuwe ontwikkeling. We plaatsen deze in verband met de historische opkomst van het moderne lichaam-geest-probleem in de 17e eeuw bij Galilei en Descartes. We vragen ons af wat we onder bewustzijn kunnen verstaan en wat een verklaring voor bewustzijn zou inhouden. Dan beschouwen verschillende posities over die verklaring. We beginnen met fysicalisme; dat bewustzijn volledig verklaard zou kunnen worden uit fysische of hersenprocessen. We geven aan welke argumenten voor en tegen deze opvatting pleiten. We onderzoeken alternatieve theorieën en de argumenten ervoor en proberen tot een afweging te komen. We bespreken historische denkers als Rene Descartes, Leibniz, Spinoza en Kant en hedendaagse denkers als Gilbert Ryle, David Chalmers, Thomas Nagel, Galen Strawson, Colin McGinn, Philip Goff en anderen. 

 

Opsomming onderwerpen per college:

College 1-2: Het ontstaan van het moderne lichaam-geest probleem in de 17e eeuw: Galilei, Descartes, Hobbes, Spinoza, Leibniz en Kant.

College 3: Wat is bewustzijn? Definities, Qualia, verklaring 

College 4: Wat is fysicalisme? Hempel’s dilemma, identiteitstheorie, emergentisme.

College 5-6: Problemen met het fysicalisme: zombie-argument, kennis-argument, transparantie-argument, personalistisch argument

College 7-8: Panpsychisme, over de psychische aard van de fysische werkelijkheid, het combinatieprobleem en het bewustzijn van de kosmos.

College 9. Eigenschapsdualisme. Psychofysische wetten, bewustzijn en de interpretatie van de quantummechanica.

College 10. Afweging en voorlopige conclusie

Arnold Ziegelaar

Arnold Ziegelaar studeerde wijsbegeerte aan de Universiteit Leiden en is docent filosofie in het hoger onderwijs. Hij is verbonden aan opleidingen tot geestelijk begeleider bij de Hogeschool InHolland en het OVP. Daarnaast werkt hij voor verschillende HOVO-instellingen en voor de Internationale School voor Wijsbegeerte. Zijn interessegebied is breed en ligt vooral bij levensfilosofie, bewustzijnsfilosofie en godsdienstfilosofie. In 2015 verscheen zijn boek Aardse mystiek en in 2016 Oorspronkelijk bewustzijn bij ISVW uitgevers. 

Uit eerdere evaluaties over deze docent:
"Uitstekende docent, didactisch goed onderlegd, prettige contactlegging."
"Het was uitdagend voor de hersenen en een training in denken en begrip en dat was leuk. Een veeleisende docent die de colleges knap heeft opgebouwd."