Menu

Kierkegaard: “Het gehele bestaan beangstigt mij”.

Angst leidt niet vanzelf tot vrijheid en bevrijding.

Kierkegaard: “Het gehele bestaan beangstigt mij”.
  • Cursusnummer: 20N32-2(middag)
  • Vakgebied: Filosofie
  • Locatie: Eindhoven
  • Seizoen: Najaar 2020
  • Dag: Vrijdag
  • Uiterste inschrijfdatum:
    1 Oct 2020
  • Tijd: 13.30 - 15.15 uur
  • Cursusdata: 02-oct , 09-oct , 16-oct , 30-oct , 06-nov , 13-nov , 20-nov , 27-nov , 04-dec , 11-dec
  • Prijs: € 273 (10 colleges)
  • Werkvorm: Hoorcollege met mogelijkheid tot vragen/discussie
  • Literatuur:

    Soren Kierkegaard, Het begrip Angst, Damon, 2009, ISBN 9789055739110, € 29,90. De docent stelt digitaal lesmateriaal beschikbaar.

  • Opmerkingen:

    Reservedatum inhaalcollege 18-12

Kierkegaard: “Het gehele bestaan beangstigt mij”.

‘De meeste mensen zijn subjectief tegenover zichzelf en objectief tegenover anderen, ontzettend objectief soms, ach, de opgave is juist: objectief tegenover zichzelf te zijn en subjectief tegenover alle anderen’, Kierkegaard 

Heel het werk van Kierkegaard is gericht op de concrete mens met zijn mogelijkheden. En met zijn Het Begrip Angst wil hij een diep psychologisch inzicht mededelen, dat hij zelf langs de rand van de afgrond verworven heeft. Het door hem ontdekte inzicht bestaat hierin dat de mens in zijn tweeledige psychofysische aard wezenlijk aan de angst gekoppeld zit en dat hij dankzij die angst gefascineerd wordt door zijn eigen geestelijke mogelijkheden.  

Pas in de 20e eeuw ontdekten Heidegger en een aantal existentiefilosofen dit werk Over het Begrip Angst (1844) van Kierkegaard. En hoewel Heidegger het denken van Kierkegaard op gang heeft gebracht, zijn het mensbeeld, de drijfveren en het algehele perspectief van beide denkers geheel aan elkaar tegengesteld. Kierkegaard zou wellicht Heidegger, zoals hij deed met Hegel, ‘een Duitse filosofieprofessor’ hebben genoemd, daarmee bedoelend: ‘formeel alles omvattend, maar zichzelf, de eigen existentie vergetend’.  
Kierkegaard heeft zijn innerlijk doorploegd, zijn angst ontdekt, die een noodzakelijk stadium bleek op de weg naar de realisatie van vrijheid en bevrijding. Hij concludeerde dat angst, hoewel op niets betrokken, geen onzin is. Integendeel, het ‘niets’ staat hier voor het onbekende, het onverwachte, het toekomstige, het onvermoede, de angst voor de vrijheid en de angst voor het noodlot.  

Bij Kierkegaard drukt angst daarmee uit dat de mens een hogere bestemming heeft dan louter aan de natuur gebonden te zijn. ‘Men vindt bij het dier geen angst, schrijft hij in zijn dagboek, omdat het in zijn natuur niet bepaald is als geest’.  
Voor Kierkegaard houdt angst de vraag wakker naar mijn statuut in dit bestaan. Angst als het snijpunt tussen de wereld van bepaaldheid door instinct en die van het geroepen zijn tot het geestelijke, d.i. de vrije existentie. De mogelijkheden lokken de mens. Dit alles maakt Kierkegaards denken zeer actueel.  

Opsomming onderwerpen per college: 
College 1: Intro: plaatsbepaling Kierkegaard in de filosofie 
College 2: biografie/ dagboeken van Kierkegaard 
College 3 t/m 10: behandelen van het boek ‘Over het Begrip Angst’ 

Nelleke Canters

Drs. Nelleke Canters was hogeschooldocent filosofie aan de Fontys Hogescholen te Eindhoven, onderzoeker aan het Nietzsche Kolleg te Weimar en bestuurslid van de Wijsgerige Kring Eindhoven. Ze is directeur van het Centrum voor Filosofie & Kunst te Budel en verzorgt ieder jaar een denkvakantie in samenwerking met diverse buitenlandse universiteiten.

Uit eerdere evaluaties over deze docent:
"We bespraken een zeer moeilijk boek, dat door aanvulling van de colleges begrijpelijk werd. Dit was uitermate bevredigend."
"Ik deel niet zo gauw negens uit, maar in dit geval zeker op zijn plaats."