Menu

Het venster in de kunst

Als metafoor en motief

Het venster in de kunst
  • Cursusnummer: 20N23
  • Vakgebied: Kunst- en cultuur(geschiedenis)
  • Locatie: 's-Hertogenbosch
  • Seizoen: Najaar 2020
  • Dag: Vrijdag
  • Uiterste inschrijfdatum:
    26 Nov 2020
  • Tijd: 10.25 – 12.10 uur
  • Cursusdata: 27-nov , 04-dec , 11-dec
  • Prijs: € 114 (3 colleges inclusief lesmateriaal)
  • Werkvorm: Hoorcollege met mogelijkheid tot vragen/discussie
  • Literatuur:

    De docent deelt een syllabus uit.

  • Opmerkingen:

    Reservedatum inhaalcollege 18-12

Het venster in de kunst

Het venster in de kunst is vaak met betekenis geladen. In het werk van Leonardo da Vinci, Caravaggio en Dürer laten vensters het licht door van een bovennatuurlijke werkelijkheid. In de moderne kunst gebruiken Dali, Magritte en Savinio het venster als overgang naar een andere, spirituele werkelijkheid. De Seagram Paintings van Mark Rothko lijken op vensters. Bieden ze een doorkijkje naar een andere wereld of blokkeren ze juist het zicht daarop?  
Het venster stond ook eeuwenlang voor het illusionistisch naschilderen van de werkelijkheid. De eerste die sprak over een schildering als ware het een kijkje door een venster was de renaissance architect en theoreticus Leon Battista Alberti. Dit idee van een schilderij als venster domineerde de schilderkunst tot aan het einde van de 19e eeuw. Toen gingen kunstenaars als Cézanne juist de platheid van het doek benadrukken. Ook door stukjes doek onbeschilderd te laten stopten schilders met het langer ontkennen van het platte vlak van het doek. Ideeën over hoe een schilderij eruit hoort te zien werden belangrijker dan de exacte weergave van de werkelijkheid. De metafoor ‘het schilderij als venster’ verloor haar geldigheid.   

Aan het begin van de twintigste eeuw werd het venster juist door kunstenaars als motief ingezet om de kunst definitief vrij te maken van de taak om de werkelijkheid af te beelden, zoals in het werk van Henri Matisse.  In zijn interieurs met vensters valt op dat er geen verschil is tussen binnen en buiten.  In de serie Fenêtres van Robert Delaunay lossen de vensters op in een vrijwel abstract kleurenspel. De ramen van het venster Fresh Widow van Marcel Duchamp uit 1920 zijn met zwart leer afgezet, waarin de toeschouwer zich weerspiegeld ziet. Het venster is zelf een kunstwerk geworden.  

Ook René Magritte haalde in zijn kunstwerken het idee van een schilderij als afspiegeling van de werkelijkheid onderuit. Hij ging echter nog een stap verder en ondermijnde het concept van ‘de werkelijkheid’ zelf. Ook binnen zijn werken spelen vensters een grote rol. 

De cursus geeft inzicht in een belangrijke ontwikkeling binnen de kunstgeschiedenis: het loskomen van het nabootsen van de werkelijkheid. Het venster is daarbij een sleutelbegrip. Tevens wil de cursus duidelijk maken dat het venster in oude en moderne kunst veelal gezien wordt als doorgang naar een spirituele werkelijkheid. 
 

Marian van Caspel-van Til

Marian van Caspel-van Til is kunsthistorica. Vanuit haar bedrijfje Kunst in verbinding geeft zij lezingen en cursussen. Ze houdt ervan moderne en hedendaagse kunst met oude kunst te verbinden. Voor Labrys Reizen begeleidt zij reizen naar Italië en Frankrijk. In de cursus over Dante’s Divina Commedia komen drie belangrijke liefdes van haar samen: Italië, kunst en spiritualiteit.